5. ตึกเจ้าพระยาอภัยภูเบศร




สถานที่ตั้ง
ตั้งอยู่ในบริเวณโรงพยาบาลเจ้าพระยาอภัยภูเบศร เลขที่ 32/7 หมู่ที่ 12 ถนนปราจีนอนุสรณ์ (ทางหลวงหมายเลข 3069) ตำบล
ท่างาม อำเภอเมือง จังหวัดปราจีนบุรี ห่างจากตัวเมืองประมาณ 2.5 กิโลเมตร


ความสำคัญ
ตึกเจ้าพระยาอภัยภูเบศร ขนาดตัวอาคารกว้าง 18.60 เมตร ยาว 38.40 เมตร ภายในอาคารแต่ละชั้นแบ่งออกเป็น 3 ห้อง หน้าห้อง
มีระเบียงขนาดใหญ่และมีบันไดขึ้นสู่ชั้นบน ซึ่งเจ้าพระยาอภัยภูเบศร (ชุ่ม อภัยวงศ์) สร้างอาคารหลังนี้ขึ้นมาเพื่อมุ่งหวังจะให้เป็นที่ประทับแรมอย่างสมพระเกียรติของพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 5 ในการเสด็จประพาสเมืองปราจีนบุรี จึงได้สร้างตึกใหญ่ขึ้นภายในบริเวณหมู่เรือนพักที่พักของท่าน (ซึ่งก็คือตึกเจ้าพระยาอภัยภูเบศร) แต่พระองค์ท่านก็เสด็จสวรรคตเสียก่อน ต่อมาในรัชสมัยของสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 6 เจ้าพระยาอภัยภูเบศรได้ถึงแก่อสัญกรรมและได้ใช้ตึกหลังนี้ตั้งบำเพ็ญกุศลเป็นครั้งสุดท้าย แต่กลับเป็นครั้งแรกที่ถือว่าได้ใช้ตึกนี้เพื่อเจ้าของอย่างแท้จริง ต่อมาเมื่อตึกเจ้าพระยาอภัยภูเบศร
ได้ตกทอดมายังพระนางเจ้าสุวัทนาวรราชเทวี (พระมเหสีของรัชกาลที่ 6) ในปีพ.ศ.2480 พระนางเจ้าจึงประทานที่ดินพร้อม
สิ่งปลูกสร้างให้มณฑลทหารบกที่ 2 ปราจีนบุรี ให้จัดเป็นสถานพยาบาลทหารและประชาชน ต่อมากระทรวงสาธารณสุขได้เจรจาขอตึกจากกระทรวงกลาโหมเพื่อสร้างเป็นโรงพยาบาลปราจีนบุรี และภายหลังได้เปลี่ยนชื่อเป็นโรงพยาบาลเจ้าพระยาอภัยภูเบศร และได้จารึกที่ตึกว่า “ตึกเจ้าพระยาอภัยภูเบศร” ภายหลังตึกเจ้าพระยาอภัยภูเบศรได้ขึ้นทะเบียนเป็นโบราณสถานของกรมศิลปากร และได้เปลี่ยนบทบาทจากสถานที่รักษาคนเจ็บไข้ได้ป่วยมาเป็นการให้ความรู้ในฐานะพิพิธภัณฑ์แพทย์แผนไทยอภัยภูเบศร โดยที่แห่งนี้
ได้ถือเป็นศูนย์การรวบรวมอนุรักษ์ตำราไทย สมุนไพรไทย การแพทย์แผนไทย การแพทย์พื้นบ้านของจังหวัดปราจีนบุรี อีกทั้งยังเป็น
แหล่งการศึกษา ค้นคว้า วิจัย และเผยแพร่ความรู้เกี่ยวกับวิถีชีวิตของคนท้องถิ่น ที่เกี่ยวข้องกับสมุนไพรและการแพทย์ท้องถิ่น